Δερβενακίων 8, 172 35, Δάφνη, Αττική, Ελλάδα
Babyspace Greece
info@babyspace.gr 210 9287300
2015-11-02 12:11:34 +0200 Ο συγγραφέας μιλά με την Χριστίνα Χρυσανθοπούλου για την ιστορική αξία του μυθιστορήματος, την έμπνευση, τη δημουργικότητα και την πατρότητα. Ο Γ. Καλπούζος στο babyspace.gr

Ο Γ. Καλπούζος στο babyspace.gr

Ο Γ. Καλπούζος στο babyspace.gr 470 900
Ο συγγραφέας μιλά με την Χριστίνα Χρυσανθοπούλου για την ιστορική αξία του μυθιστορήματος, την έμπνευση, τη δημουργικότητα και την πατρότητα.

 

 

 


Το ιστορικό μυθιστόρημα, όπως το Ιμαρέτ, είναι ένα μέσο με το οποίο τα παιδιά θα μπορούσαν να διδαχτούν την ιστορία; Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για εκπαιδευτικούς σκοπούς;

Η αλήθεια είναι ότι δεν μαθαίνει κανείς ιστορία, με την επίσημη έννοια του όρου, μέσα από τα μυθιστορήματα, αν και αποκομίζει αρκετές γνώσεις. Μαθαίνει όμως, κάτι εξίσου σπουδαίο, την κοινωνική ιστορία που γράφουν οι απλοί άνθρωποι. Την καθημερινή ζωή, τις σχέσεις των ανθρώπων, πως σκέφτονταν, την πραγματική κατάσταση η οποία επικρατούσε σε μια παλιότερη εποχή κι όχι με τις στρεβλώσεις τις οποίες επέβαλλαν οι πολιτικές και άλλες σκοπιμότητες. Ακόμη μαθαίνει πολλά γύρω από τη γλώσσα, τις συνήθειες, το πως έφθασε μέχρι τις μέρες μας το ράμμα της ελληνικής φυλής και τόσα άλλα τα οποία αποτελούν μέρος της ζωής μας και αγνοούμε την προέλευσή τους. Όλα εκείνα, δηλαδή, που μεταφέρονται αθόρυβα πολλές φορές από γενιά σε γενιά, καθώς και εκείνα τα οποία διαμόρφωσαν την συλλογική κοινωνική και ιστορική μνήμη. Βέβαια όλα αυτά εξαρτώνται από το πόσο αμερόληπτος είναι ο συγγραφέας, την έρευνα την οποία πραγματοποίησε και αναμφισβήτητα από την ικανότητα του να αναπαραστήσει με πειστικότητα μια ολόκληρη εποχή. Με αυτήν την προσέγγιση, μπορεί ένα μυθιστόρημα να αξιοποιηθεί για εκπαιδευτικούς σκοπούς για να γνωρίσει ο μαθητής άλλες εποχές, να εισπράξει τα μηνύματα κάθε βιβλίου και κάνοντας όλες τις απαραίτητες συγκρίσεις και συνειρμούς να κατανοήσει μέσα από το χθες το σήμερα. Δεδομένου δε, ότι διαβάζεται πολύ πιο ευχάριστα από τα συνηθισμένα μαθήματα, πιστεύω πως μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα, αρκεί να μη αποστεωθεί από το συναίσθημα και την ουσία της λογοτεχνίας.

-Αντίστοιχα, το ιστορικό μυθιστόρημα μπορεί να λειτουργήσει επιμορφωτικά και για τον ενήλικα αναγνώστη;

Νομίζω πως ισχύουν τα ίδια και στην περίπτωση των ενηλίκων. Βέβαια απουσιάζει ο εκπαιδευτικός ο οποίος θα λύσει απορίες και θα εμβαθύνει στα νοήματα, οπότε εναπόκειται στις δυνατότητες και στις ακονισμένες κεραίες του καθενός η κατανόηση του περιεχομένου κάθε βιβλίου.

-Στο Ιμαρέτ, πρωταγωνιστές είναι δυο νέα παιδιά που μεγαλώνουν μαζί στην τουρκοκρατούμενη Άρτα, παρόλο που θεωρητικά τούς χωρίζουν τόσα πολλά. Το ένα Τούρκος, το άλλο Έλληνας. Τα παιδιά μπορούν να ξεπεράσουν τις διαφορές του «άλλου», του «ξένου», του «διαφορετικού» ευκολότερα από τους μεγάλους;

Τα παιδιά αποτελούν μέρος του κόσμου μας και ως εκ τούτου επηρεάζονται από τις συμπεριφορές των μεγάλων. Γιατί μαθαίνουν από όσα κάνουμε, αλλά και από εκείνα που δεν κάνουμε. Από την ενεργή και την παθητική στάση μας. Ανάλογα με το πώς ποτίζεται η σκέψη και το θυμικό τους στο σπίτι και από την ευρύτερη κοινωνία, διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό και η στάση τους απέναντι στον “άλλο” και στον ”ξένο”. Αν υποθέσουμε ότι σε κάποιο περιβάλλον δε υφίσταται καμιά επιρροή, χωρίς αμφιβολία η έννοια του “άλλου” δεν υπάρχει στα παιδιά. Ωστόσο, παρά τις αρνητικές επιρροές ξεπερνούν πολύ πιο εύκολα τις διαχωριστικές γραμμές, απ’ ό,τι οι μεγάλοι. Στο Ιμαρέτ υπάρχει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το ζήτημα αυτό. Στο σημείο, όπου μια Ελληνίδα αφέντρα δέρνει την οκταετή υπηρέτρια της και κείνη καταφεύγει για προστασία στο σπίτι του Τούρκου. Αυτό σημαίνει πως δεν έβλεπε τον Τούρκο ως κακό. Απεναντίας τον θεωρούσε καλό και ως εκείνον που θα την προστατέψει. Ακόμη σημαίνει, πως η τότε κοινωνία δεν είχε ποτίσει τη σκέψη της με τον κακό Τούρκο, τον διαφορετικό, τον άλλο. Να σημειώσω ότι πρόκειται για πραγματικό περιστατικό το οποίο καταγράφει ο τότε υποπρόξενος της Ρωσίας στην Άρτα.

Τι χάνουμε από την μη αποδοχή του άλλου ως άτομα και ως κοινωνία;

Χάνουμε τη δυνατότητα να μπολιαστούν διαφορετικά πολιτισμικά και πνευματικά στοιχεία και να προκύψει κάτι νέο, με τη δική του αξία, μαγεία ή ομορφιά. Αυτό, δηλαδή, το οποίο συνέβαινε ανά τους αιώνες στην ανθρώπινη ιστορία. Ακόμη, χάνουμε ένα μέρος της ελεύθερης σκέψης μας, της πνευματικής εξέλιξης μας και του θυμικού μας, καθώς οδηγούμαστε στο συντηρητισμό και στον περιορισμό της ανθρωπιάς μας ή αξιών όπως η φιλία και η αλληλεγγύη μόνο στον δικό μας κόσμο.

Ο Ισμαήλ, ο παππούς ενός εκ των δυο ηρώων, είναι πρόσωπο καθοριστικό στην εξέλιξη της ιστορίας. Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει ο παππούς και η γιαγιά (με την έννοια της ευρύτερης οικογένειας που από κοινού συμμετέχει στο μεγάλωμα των παιδιών) στη ζωή ενός ανθρώπου;

Θεωρώ το ρόλο του παππού και της γιαγιάς ιδιαίτερα σημαντικό και δυστυχώς οι νέες συνθήκες έχουν σπάσει αυτήν την οικογενειακή αλυσίδα. Διαβαίνοντας μια ολόκληρη ζωή, έχουν αποκομίσει εμπειρίες και γνώσεις, βίωσαν καταστάσεις και γεγονότα παλιότερων εποχών, άλλοι λιγότερο κι άλλοι περισσότερο κατέκτησαν τη λαϊκή σοφία και όλα αυτά τα μεταγγίζουν με τον τρόπο τους στα εγγόνια τους. Απαλλαγμένοι δε, από το άγχος της καθημερινότητας, της επαγγελματικής εξέλιξης, το κυνήγι της επιτυχίας, τα οικονομικά προβλήματα και όλα όσα βαρύνουν τους νέους ανθρώπους και γονιούς, έρχονται να εξισορροπήσουν με την ηρεμία και τη γαλήνη τους την οικογενειακά ατμόσφαιρα. Αναμφίβολα πολύ σημαντική είναι και η συναισθηματική συνεισφορά τους. Δεν παύουν ωστόσο και τα αρνητικά παραδείγματα, αλλά αυτό δεν αποτελεί την εξαίρεση και αφορά κατά όμοιο τρόπο και τους γονείς. Όσο για τον παππού Ισμαήλ, είναι γέννημα κατά κάποιο τρόπο της μείξης των χαρακτήρων πολλών παππούδων τους οποίους ευτύχησα να γνωρίσω στα παιδικά μου χρόνια ζώντας στο χωριό μου μέχρι τα δεκαοχτώ.

Έχετε δυο γιους. Πώς επηρέασε η πατρότητα την επαγγελματική σας πορεία;

Η μεγαλύτερη ευθύνη την οποία αναλαμβάνει ο άνθρωπος στη ζωή του, είναι τα παιδιά. Επιλέγεις να τα κάνεις, δεν σε επιλέγουν. Με αυτήν την αρχή πορεύτηκα στη ζωή μου. Προκειμένου να τους αφιερώνω όλο το χρόνο τον οποίο όφειλα, υπήρξαν διαστήματα που η πίεση μου έπεφτε στο οκτώ, καθώς για να μπορώ να γράφω κοιμόμουν τρεις με τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο. Πέρα όμως από τις δυσκολίες, μου έδωσαν δύναμη, με δίδαξαν πολλά και βοήθησαν να ωριμάσουν μέσα μου πολύ περισσότερα.

-Τα παιδιά μάς εμπνέουν, μας δίνουν το κίνητρο να δημιουργήσουμε;

Τα παιδιά είναι ζωή, αισιοδοξία και ως εκ τούτου πηγή ενέργειας. Είτε δικά σου, είτε ξένα, αλλά πάντα δικά σου με κάποιο τρόπο. Αντλείς ενέργεια, αντλείς χρώματα, βλέπεις τη ζωή να έχει αύριο και όλα αυτά και εμπνέουν και γίνονται κίνητρο δημιουργίας.

Γεννηθήκατε και μεγαλώσετε σε χωριό. Πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στη διαμόρφωσή σας αυτή η επαφή με τη φύση; Τι νομίζετε ότι στερούνται σήμερα τα παιδιά της πόλης;

Η Ήπειρος πότισε και ζωγράφισε την ψυχή μου. Οι περισσότερες εικόνες στα κείμενα μου, πολλές φορές ακόμα κι όταν αφορούν αστικό περιβάλλον - μεταστοιχειώνοντας το - αντλούνται από όσα σύναξα μέχρι τα δεκαοχτώ μου. Οι τόποι, οι άνθρωποι, τα χρώματα, οι μυρουδιές, η εναλλαγή των εποχών, η μικρή κοινωνία, η καθημερινή επαφή με τη φύση και εξ’ αυτού με τη ζωή και το θάνατο, έκτισαν σε σημαντικό βαθμό το πνεύμα μου και το σύνολο του θυμικού μου. Τα παιδιά της πόλης στερούνται όλα αυτά, όμως και το δικό τους περιβάλλον τούς γεννά συγκινήσεις, μεταβολίζονται σε συλλέκτες συναισθημάτων με διαφορετικό τρόπο και θα πλάσουν τις δικές τους εικόνες που θα εκφράζουν την πραγματικότητα στην οποία έζησαν. Παράλληλα τα πιο πολλά έχουν τη δυνατότητα να έλθουν και σε κάποια επαφή με τη φύση και τους ανθρώπους της. Το δύσκολο είναι να τα γνωρίσουν σε βάθος.

Πρόζα, ποίηση ή στίχος για τραγούδι; Τι σας εκφράζει περισσότερο;

Η ποίηση και ο πεζός λόγος μονοπωλούν εδώ και χρόνια το ενδιαφέρον μου. Και το ένα και το άλλο απαιτεί αφιέρωση, γι’ αυτό και ποτέ δεν ασχολούμαι ταυτόχρονα με τα δύο είδη γραφής. Δεν είναι εύκολο να επιλέξω. Θα μιλήσω όμως για τις στιγμές της δημιουργίας, όπου τα πράγματα είναι ξεκάθαρα και προκρίνω εκείνες της ποίησης. Στο στίχο για τραγούδι αναμετριέσαι με την αυστηρή φόρμα. Στο μυθιστόρημα, κι αφού προηγηθεί η έρευνα στην περίπτωση που απαιτείται, προέχει η φαντασία και η λογική, ενώ το συναίσθημα γεννιέται ανάλογα με την εξέλιξη της μυθιστορίας. Στην ποίηση προηγείται το συναίσθημα και έπεται -σχεδόν ταυτόχρονα- η λογική, τακτοποιώντας σε κατανοητή σφαίρα τα γεννήματα της ενόρασης. Στην ποίηση καίγομαι κυριολεκτικά από το ιερό πυρ και τη θεία μανία και γράφω σε κατάσταση ενσυνείδητης παραίσθησης. Πρόκειται για μοναδικές στιγμές! Ωστόσο και στα μυθιστορήματα ενυπάρχει η ποίηση.

Ποιός ήταν ο αγαπημένος σας ήρωας παιδικού βιβλίου; Κουβαλάτε μέσα σας αναμνήσεις από κάποιον μυθιστορηματικό ήρωα της παιδικής σας ηλικίας;

Δυστυχώς δεν είχα παιδικά βιβλία. Τα παιδικά μου βιβλία ήταν τα παραμύθια της γιαγιάς μου, της βάβως όπως λέγαμε στα χωριά μας. Μετά τα δεκαοχτώ και κυρίως μετά τα είκοσι άρχισα να διαβάζω ποίηση και λογοτεχνία. Η μοναδική επαφή με τη λογοτεχνία ήταν στην τετάρτη Δημοτικού όταν ο νέος δάσκαλος μάς διάβαζε τα ψηλά βουνά του Ζαχαρία Παπαντωνίου και τον καιρό του βουλγαροκτόνου της Πηνελόπης Δέλτα. Μαγευόμουν κυριολεκτικά και περίμενα με αδημονία να έρθει το Σάββατο να μας ξαναδιαβάσει, μιας και μονάχα μια φορά τη βδομάδα άνοιγαν οι μυστικοί ουρανοί αυτής της ανάγνωσης. Χανόμουν στις ιστορίες των μικρών αποσπασμάτων, γινόμουν ήρωας ανάμεσα στους ήρωες και έπλαθα δικές μου. Την επόμενη χρονιά έφεραν άλλο δάσκαλο και πάει το μαγικό ταξίδι. Συγκεκριμένο ήρωα δεν θυμάμαι και δεν ξαναδιάβασα αυτά τα βιβλία για να μη χαθεί η μαγεία που άφησαν στο νου μου. Το έκανα κάποτε με ένα από τα διηγήματα του Ζαχαρία Παπαντωνίου και απογοητεύτηκα. Δεν διάβασα τα επόμενα.

Ποιό είναι το επόμενο βήμα σας; Ετοιμάζετε κάποιο καινούριο μυθιστόρημα ή κάτι άλλο;

Από τον Μάιο του 2009 ξεκίνησα να γράφω ένα νέο ιστορικό μυθιστόρημα. Οι υποχρεώσεις που προέκυψαν τον Δεκέμβριο μετά το βραβείο αναγνωστών με έβγαλαν από την ατμόσφαιρα μου και το επόμενο διάστημα εστίασα την έρευνα μου σε συγκεκριμένα στοιχεία. Τον Μάιο του 2010 μπήκα ξανά στο κείμενο μου και πλέον ανυπομονώ κι εγώ που θα με οδηγήσουν οι ήρωες μου. Όμως μέχρι να νοιώσω ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα, δεν υπάρχει ούτε για μένα αυτό το κείμενο.


Το τελευταίο βιβλίο του Γιάννη Καλπούζου Ιμαρέτ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

 

 

 

Σχόλια

Neutral avatar

Σχετικά άρθρα


Οι υποστηρικτές μας