Η Κλειώ Φανουράκη στο babyspace

Η συγγραφέας Κλειώ Φανουράκη μιλά στο babyspace για τη Νεράιδα Πραλίνα και το Μαγικό Φουντούκι, μια σοκολατένια ιστορία σε εικονογράφηση Μιχάλη Μόσχου.

Πώς επιλέξατε τη μαγική χώρα της σοκολάτας για να τοποθετήσετε την ιστορία σας;
Είναι μια δελεαστική χώρα για να συνυπάρξει το φανταστικό με το ρεαλιστικό, το όνειρο με την πραγματικότητα, η γλύκα με τον πόνο... Η συγκεκριμένη χώρα ενεργοποιεί βέβαια και την αίσθηση της γεύσης και της όσφρησης, κάτι που πιστεύω ότι έχει ενδιαφέρον καλλιτεχνικά και παιδαγωγικά. Στην ιστορία της Πραλίνας και του Φουντουκιού, ο γοητευτικός μικρόκοσμος της Χώρας της Σοκολάτας οδηγεί τους κατοίκους να ανακαλύψουν τα φωτεινά και σκοτεινά μέρη του, να κατέβουν στο σπήλαιο και στο βυθό, να πετάξουν στο δάσος και στον ουρανό... Η Χώρα της Σοκολάτας καλεί τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι  εσωτερικής αναζήτησης, με οδηγούς  το χιούμορ, τη φιλία και τον προβληματισμό.
  Ωστόσο για μένα, η μαγική αυτή χώρα παίρνει μια πρώτη μορφή στο Ζαχαροπλαστείο του παππού μου Κώστα Κιούλπαλη, Μικρασιάτη της Κρήτης. Εκεί, στον τρίτο όροφο, με θυμάμαι από μικρή να παρατηρώ, να οσφραίνομαι, να μαθαίνω για τα ποταμάκια σοκολάτας που έρρεαν πριν παγώσουν σε βραχάκια....! Σίγουρα κάτι έχει αποτυπωθεί σε ένα «σοκολατένιο folder»  του εγκεφάλου μου...

Πώς σας επηρεάζουν οι πολλαπλές καλλιτεχνικές σας ιδιότητες (σκηνοθέτης, ηθοποιός, συγγραφέας) στην πλοκή του έργου;
«Επιμελώς ατημέλητα» και συνειδητά θα έλεγα! Η σχέση μου με τη συγγραφή, τη σκηνοθεσία και την ερμηνεία με ακολουθεί από παιδί και ο διάλογος των τεχνών με την εικόνα του νου είναι ένας ανοιχτός διάλογος για μένα...
Συνειδητά συνυπάρχουν στην πλοκή του έργου στοιχεία που έχω αποκομίσει από τις παράλληλες ιδιότητές μου και που έχω δει στην πράξη να λειτουργούν αποτελεσματικά στα παιδιά. Η δραματοποιημένη αφήγηση, η θεατροπαιδαγωγική διάσταση της ιστορίας, η προώθηση της δράσης μέσα από το στίχο και το τραγούδι, η χρήση της ερώτησης που σε βάζει αλλά και σε βγάζει συνειδητά από τη ροή της ιστορίας για να σκεφτείς και να επιλέξεις εσύ, είναι σαφέσταστατα στοιχεία που προκύπτουν και από τις παράλληλές μου ιδιότητες, τη ματιά μου και την ενασχόλησή μου στο χώρο της τέχνης για παιδιά.
  Ταυτόχρονα, έχοντας βιώσει και εμπεδώσει τη διαφορετική γλώσσα και μορφή που απαιτεί η συγγραφή, το θέατρο, η σκηνοθεσία, επιλέγω να κάνω εικονικό delete των παράλληλων ιδιοτήτων, όταν χρειάζεται. Οι εμπειρίες μου από την υποκριτική και τη σκηνοθεσία σίγουρα είναι παρούσες όταν γράφω (αφού είμαι και εγώ εκεί!), αλλά πρόκειται για μια διαφορετική διεργασία και μαγεία...
Αυτό που φαίνεται ξεκάθαρα είναι το πόσο με επηρεάζει στην πλοκή του έργου η αγάπη μου για τη μουσική και η εμπιστοσύνη μου στη λειτουργικότητα του ήχου: είναι μια ηχώ που κινεί τα νήματα σε όλη τη Χώρα της Σοκολάτας. Από κάπου ακούστηκε ο απόηχος της λέξης «μέραααα», και όλα ξεκίνησαν. Σε όλη τη διαδρομή της Πραλίνας, η Μουσική είναι πρωταγωνίστρια. Και ο ήχος και η μελωδία στη Χώρα της Σοκολάτας αναιρούν τις αποστάσεις ανάμεσα σε φίλους και αγνώστους, παρόντες και απόντες. 

Τι έχετε αποκομίσει ως άνθρωπος αλλά και ως δημιουργός από την ενασχόλησή σας με τα παιδιά;
Πρώτον, τους καλύτερούς μου φίλους!!! Δεύτερον, τρελές υπαρξιακές ανησυχίες για την παιδεία, τον τρόπο με τον οποίο οι «μεγάλοι» μπορούν να δώσουν φτερά σε ένα παιδί ή να το αφήσουν... στην τύχη... Βλέπεις στην πράξη όλες τις θεωρίες της ανάπτυξης να παίρνουν σάρκα και οστά και εκπλήσσεσαι συνεχώς. Για το λόγο αυτό είμαι διαρκώς σε εγρήγορση, δίνω πολύ χρόνο στο να ακούω τα παιδιά, ανατρέπω τα δεδομένα μου, γίνομαι παιδί μαζί τους, αλλά αθέατα κάνω φανερά τα όρια που τους χρειάζονται, μέσα από χιούμορ ή “αυστηρότητα”. Όταν μιλάς στα παιδιά στη γλώσσα των μεγάλων, ανοίγονται μπροστά σας ωκεανοί θαυμάτων. Τους έχω βιώσει αυτούς τους ωκεανούς και συγκινούμαι διαρκώς. Από εκεί και πέρα καλείσαι να ισορροπήσεις τους ορίζοντες των παιδιών με τα συγκεκριμένα πελάγη... μέσα από ένα ταξίδι διερεύνησης, επικοινωνίας και γνώσης.
    Ως δημιουργός έχω δει στα παιδιά τις καλύτερες ερμηνείες και τις χειρότερες αντιγραφές. Επεμβαίνω ανάλογα. Η αμεσότητα που συναντάς στην ερμηνεία και τη δημιουργικότητά τους, ενεργοποιεί την καρδιά σου πάντα. 

Ποιές δυσκολίες έχει για τον συγγραφέα η συγγραφή ενός βιβλίου για παιδιά;
Η συγγραφή ενός βιβλίου για παιδιά συνομιλεί με τη δυσκολία της γλώσσας, των θεματικών και του τρόπου με τον οποίο μιλάς στα παιδιά. Καλείσαι να λύσεις αυτό το θέμα ανάλογα και με την ηλικία στην οποία απευθύνεσαι. Επανέρχομαι στις μαγικές στιγμές που δημιουργούνται όταν μιλάς στα παιδιά σαν να ήταν μεγάλοι. Και φέρνω στο νου μου τις στιγμές στη σχολική τάξη ή σε εργαστήρια με παιδιά, όπου η σύμπραξη διαφορετικών ηλικιακών ομάδων έχει προκαλέσει ενδιαφέρουσες μαθησιακές εμπειρίες, μέσα από μοίρασμα ύλης για μικρότερους και μεγαλύτερους. Η Πραλίνα γράφτηκε να μιλήσει σε παιδιά από 8-9 χρονών και πάνω. Ωστόσο, δεν αποκλείω ότι ένα παιδί μικρότερης ή μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να αντιληφθεί και να βιώσει την ιστορία με τον δικό του τρόπο. Οι μαθητές Λυκείου μάλιστα ανταποκρίνονται στη φιλία Πραλίνας –Φουντουκιού μέσα από μια δική τους ματιά και ανάγκη, ενώ οι μικρότεροι φίλοι μαγεύονται με τον κόσμο του αοράτου.
   Ωστόσο, η γλώσσα της εποχής μας γίνεται και για τα σημερινά παιδιά ενιαία και οικεία όταν είναι κοντά στην ιντερνετική γλώσσα του facebook, στον minimal λόγο των μηνυμάτων, στον μαγικό χρόνο, όπου γίνονται όλα γρήγορα. Ως σύγχρονος συγγραφέας καλείσαι να επιλέξεις εάν θα ακολουθήσεις τα μοτίβα αυτά ή όχι και γιατί. Η λογοτεχνία σε καλεί πάντα να της αφιερώσεις χρόνο, να αδειάσεις το μυαλό από τις σκέψεις σου, να συγκεντρωθείς για να μπεις στη χώρα του βιβλίου. Η Πραλίνα διαλέγεται συνολικά με το θέμα του ποιοτικού χρόνου που αφιερώνουμε στα πράγματα και τις στιγμές που ζούμε. Δεν διαβάζεται εύκολα. Δεν είναι ένα εύκολο ανάγνωσμα. Σε καλεί να το ξεκλειδώσεις. Άρα πρέπει να είσαι εκεί ουσιαστικά για να αρχίσει το ταξίδι. 

 Ποιά θετικά μηνύματα μεταφέρει η ιστορία σας;
Η ιστορία της Πραλίνας σε προκαλεί πιστεύω να ερωτηθείς εάν θέλεις να βιώσεις την «απώλεια», ό,τι κι αν αυτή σημαίνει για σένα, με δημιουργικό τρόπο, να την αποδεχθείς και να την μεταμορφώσεις στη δική σου νέα πραγματικότητα. Παρότι ξεκινάει με το χαμό του κολλητού φίλου της Πραλίνας, του Μαγικού Φουντουκιού, είναι ο ίδιος ο χαμός που την ενεργοποιεί να ξεκινήσει ένα ταξίδι αναζήτησης. Για εκείνον και για εκείνη. Για τη φιλία τους. Στη διαδρομή της αυτή, έχοντας χάσει πολλά από τα δεδομένα τής ώς τότε ζωής της, συναντά νέους φίλους, επικοινωνεί με όλα τα πλάσματα του Σύμπαντος, επαναπροσδιορίζει τα πράγματα. Κρατά μια θετική στάση απέναντι στη ζωή. Και το Σύμπαν μεταφυσικά αλλά και νομοτελειακά είναι εκεί: κάτι χάνεις, κάτι βρίσκεις, κάτι επιλέγεις, κάτι άλλο δεν επιλέγεις και πάει λέγοντας. Όπως ο παπαγάλος: κατεβαίνει με την Πραλίνα στο βυθό για πρώτη φορά στη ζωή του, συνειδητοποιεί πόσα κοινά έχει με το παπαγαλόψαρο και τους νέους του φίλους και αποφασίζει να μείνει μόνιμα... εκεί.  Η ιστορία περνά, μέσα από τους χαρακτήρες και την πλοκή, θετικά μηνύματα για τη φιλία, την επικοινωνία, την ανακύκλωση, τις ομαδικές εθελοντικές δράσεις για το περιβάλλον. Η εσωτερική αναζήτηση της Πραλίνας την οδηγεί σε φυσικούς και τεχνητούς τόπους όπου κάνει φίλους (ανθρώπους, ζώα, όντα) και μας υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να αφιερώνουμε την αγάπη μας αλλά και το χρόνο μας σε καθένα από αυτά. Σαν να μας ζητά να κάνουμε συνειδητό «focusing», έστω και για λίγα λεπτά, σε αυτόν με τον οποίο συνομιλούμε κατά τύχη ή για μια ολόκληρη ζωή... Ωστόσο η ιστορία είναι δοσμένη με μια χιουμοριστική, τρυφερή, ποιητική και αλληγορική ματιά. Ο αναγνώστης μπορεί να μείνει στη γλυκιά σοκολάτα, μπορεί όμως να συναντήσει και την πιο... bitter  διαδρομή.

Με ποιό τρόπο παρουσιάζετε την ιστορία της Νεράιδας Πραλίνας δραματοποιημένη;
Μέσα στην ίδια την αφήγηση της ιστορίας, υπάρχουν δραματοποιημένα μέρη, καθώς ο ίδιος ο αφηγητής λειτουργεί στη συγκεκριμένη ιστορία ως ένας δραματοποιημένος αφηγητής, ένας ρόλος. Ο Αόρατος Μουσικός είναι ο αφηγητής που παρακολουθεί την Πραλίνα από απόσταση αλλά και πάντα είναι δίπλα της, σε όλη της τη διαδρομή.
Παράλληλα, στη Χώρα του Ρεαλισμού, η Πραλίνα ξεκίνησε αρχικά από το δημιουργικό φεστιβάλ για παιδιά, ξωτικά και νεράιδες που δημιούργησα με τίτλο Στη Χώρα της Σοκολάτας (Αθήνα - Κρήτη 2008-2011). Η Πραλίνα ήταν μια βασική ιστορία που παιζόταν στο φεστιβάλ μέσα από μια δραματοποιημένη-διαδραστική δράση και μια πρώτη αυτοσχέδια μορφή της ιστορίας, στηριζόμενη στον βασικό καμβά της απώλειας του Φουντουκιού. 

Η Νεράιδα Πραλίνα και το Μαγικό Φουντούκι δραματοποιούνται από την ομάδα μας Αmusic Freeater με τη συνεργασία θεατρολόγων, παιδαγωγών και καλλιτεχνών. Εννοείται ότι από τις δράσεις αυτές δεν λείπει η Σοκολάτα...! Η ιστορία παρουσιάζεται μέσα από διαφορετικές μορφές της τέχνης για παιδιά και νέους. 

Το βιβλίο σας έχει υπέρτιτλο Στη Χώρα της Σοκολάτας Ι. Να περιμένουμε και δεύτερο μέρος;
Όσο στο μυαλό μας δεν βιώνουμε τις συνέπειες «της Ελληνικής Κρίσης», είναι μια εποχή πιστεύω που οφείλουμε να συνεχίζουμε τα πράγματα... από προσωπική μεν ανάγκη, αλλά επιτακτικά και από κοινωνική ανάγκη...
Ξεκινώντας την Πραλίνα, είχα ήδη στο μυαλό μου τα επόμενα δύο μέρη, τμήματα των οποίων προοικονομούνται στο πρώτο. 
Η συνέχεια της Χώρας της Σοκολάτας έχει κιόλας πάρει μια πρώτη μορφή.
Ωστόσο, είμαι ανοιχτή για ανατροπές στην ιστορία ανάλογα με τους φίλους που συναντά η Πραλίνα στην πορεία της ...
Σίγουρα να περιμένετε την Πραλίνα παρέα με το cd της και τον Αόρατο Μουσικό της...!